Boýamak we tamamlamak prosesi (1)

Boýamak we tamamlamak prosesini saýlamak, esasan, matanyň görnüşine, tehniki aýratynlyklaryna we taýýar önüm talaplaryna esaslanýar, olary öňünden bejermek,boýagg, çap etmek, soňky işläp taýýarlamak we ş.m.

Öňünden bejeriş

Tebigy süýümler dokma önümlerini gaýtadan işlemek prosesinde hapaçylyklary öz içine alýar we şlak, ýag we hapalanan hapaçylyklary goşýar, bu hapaçylyklaryň bolmagy diňe bir boýamagyň we gutarnykly işlemegiň ýeňil ösüşine päsgel bermän, eýsem matanyň aşynma häsiýetine hem täsir edýär.

Öňünden işlemegiň maksady matadaky hapaçylyklary aýyrmak üçin himiki we fiziki mehaniki täsirleri ulanmak, matany ak, ýumşak we gowy geçirijilikli etmek, şeýle hem boýamak, çap etmek we tamamlamak üçin laýyk gelýän ýarym önümleri üpjün etmekdir.

Pagta: çig mata taýýarlamak, gyzdyrmak, ölçegini aýyrmak, gaýnatmak, agartmak, merserleşdirmek. Poliester: mata taýýarlamak, arassalanmak (suwuk şeker we ş.m.), öňünden kiçeltmek, saklamak, şekeriň agramyny azaltmak (suwuk şeker we ş.m.).

Aýdym aýtmak

Adatça, dokma fabrikasyndan çap we boýag zawodyna girenden soň, çal mata ilki barlanmaly, agdarylmaly, tapgyrlaýyn işlenmeli, çap edilmeli we tikilmeli, soňra bolsa ýandyrylmaly.

Sebäpler:

(1) mata gaty köp ýanmaýar, dürli uzynlykdaky;

(2) gutarnyklylyk derejesi pes, hapalanmagy aňsat;

(3) Žongyi ýüňüni boýamak we timarlamak, çap etmek we boýamak kemçilikleriniň yzygiderliliginde.

Aýdym aýtmak maksady:

(1) mata ýalpyldawuklygyny gowulandyrmak; örtügini gowulandyrmak;

(2) pillleriň çydamlylygyny ýokarlandyrmak (esasanam himiki süýümli mata);

(3) stili gowulandyrýar, ýanmak matanyň gyrymsy we süňk bolmagyna mümkinçilik berýär.

Ölçegleri kesgitlemek

Dokma prosesinde, eriş has uly dartgynlylyga we sürtülmä sezewar bolýar, bu bolsa aňsatlyk bilen döwülýär. Erişmeleriň döwülmegini azaltmak, dokamagyň netijeliligini we çal reňkli matalaryň hilini ýokarlandyrmak üçin, dokamazdan öň erişme ýüplüginiň ölçeglerini kesgitlemek zerurdyr. Ýüplükdäki süýüm ýapyşýar we bir-birine berk ýapyşýar, ýüplügiň ýüzünde berk ýumşak örtük emele getirýär, ýüplügi berk we tekiz edýär, şeýdip ýüplügiň döwülme güýjüni we aşynma garşylygyny ýokarlandyrýar.

Ölçegleri kesmek maksady: Ölçegleri kesilenden soň, süýüm süýümleriň içine aralaşýar we bölekleýin örgütiň ýüzüne ýapyşýar. Süýüm ýüplügiň işini gowulandyrýarka, süýüm boýag we gutarnykly işläp bejeriş suwuklygyny hapalaýar, süýümler bilen boýag we himiki materiallaryň arasyndaky himiki özara täsire päsgel berýär we boýag we gutarnykly işläp bejeriş işlerini geçirmegi kynlaşdyrýar.

(1) Köp ulanylýan suspenziýa bilen tanyşlyk

Tebigy suspenziýa: krahmal, deňiz otlarynyň sagyzy, sagyz we ş.m.

Krahmalyň häsiýetleri:

① kislotanyň parçalanmagy ýagdaýynda;

2. Şeriniň durnuklylygy, şişmegi ýagdaýynda;

③ oksidantlar parçalanyp bilýär;

④ krahmal parçalanma fermentiniň parçalanmagy arkaly.

Himiki suspenziýa: gidroksimetilsellüloza (CMC), poliwinil spirti (PVA), poliakril kislotasy, poliester we ş.m. ýaly sellýuloza türewleri.

PVA-nyň häsiýetleri:

① kislota we esaslara durnukly, ýapyşyklygy peselmeýär;

2 Oksidleýji tarapyndan dargadylýar.;

③ Giň ulanylyş, gowy utgaşyklyk, garyşdyrma reaksiýasy ýok

(2) Ölçegleri kesgitlemek boýunça giňden ulanylýan usullar

1. Alkali ölçegini aýyrmak

Öý hojalyklarynda boýamakda iň giňden ulanylýan usullaryň biri, ýöne ölçegini aýyrmak tizligi ýokary däl we ölçegini aýyrmak wagtynda beýleki hapaçylyklary aýryp bolýar.

Mehanizm: Natriý gidroksidiniň suwuklandyrylan erginini ulanmak, krahmal şlamynyň aşgarlanma (ýa-da şişme) hadysasynyň täsiri astynda işlenilmegi, himiki reaksiýa döremezligi üçin şlamyň gelden ergä öwrülmegi, süýüm bilen şlamyň arasyndaky baglanyşyk güýjüni peseldýär, soňra ony aýyrmak üçin ýuwujy we mehaniki güýç ulanylýar. PVA we poliakrilat şlamlary üçin, ol natriý gidroksidini suwuklandyrylan erginlerde eredip bilýär.

(krahmal) fermentiň ölçegini üýtgetmegi

Fermentlere fermentler, biokatalizatorlar hem diýilýär.

Aýratynlyklary: ýokary ölçegleri kesmek tizligi, şikeslenme süýümi däl, diňe krahmal üçin, hapaçylyklary aýryp bilmeýär.

Aýratynlyklary: a. Ýokary netijelilik. b. Özboluşlylyk: Ferment diňe bir reaksiýany ýa-da hatda belli bir reaksiýany katalizläp bilýär. c. Aktiwlige temperatura we pH gymmaty täsir edýär.

Krahmal şlamlary ýa-da krahmal garyşyk şlamlary üçin (krahmalyň mukdary agdyklyk edýär), amilaza ölçegleri kesgitlemek üçin ulanylyp bilner.

Kislota ölçegini azaltmak

Öýde ulanmak köp däl, sebäbi ony ulanmak süýüme zyýan ýetirmek aňsat, beýleki usullar bilen has utgaşykly. Iki ädimli usul ulanylýar: aşgar dezelleşdirme - kislota dezelleşdirme. Kislota dezelleşdirme krahmaly gidrolizleşdirmäge, mineral duzlary aýyrmaga we ş.m. mümkinçilik berýär we biri-biriniň ornuny doldurýar.

Oksidlenme desizleşdirmesi

Oksidleşdiriji agent: NaBrO2 (natriý bromit) H2O2, Na2S2O8, (NH4) 2S2O8 we ş.m.

Prinsip: Oksidleýji serişde dürli görnüşli şlamlary oksidleşdirip we dargadyp bilýär, onuň molekulýar agramy we ýapyşyklygy ep-esli azalýar, suwda ereýänligi ýokarlanýar we şlamyň süýüme ýapyşmagynyň öňüni alýar, soňra gidrolizat netijeli ýuwulmak bilen aýrylýar.

(1) Gaýnamak

Gaýnadyň maksady süýüm hapaçylyklaryny aýyrmak we matanyň gaýtadan işleniş häsiýetlerini, esasanam çyglylygyny gowulandyrmakdyr.

Tebigy garyndylar: Arassa pagta matalary üçin, esasan süýümli bilelikde organizmler ýa-da ýag mumy, pektin, belok, kül, pigment we pagta çigidiniň gabyklary ýaly baglanyşykly organizmler.

Emeli garyndylar: egirme we dokma işlemesinde goşulýan ýag, antistatik serişde we ýag, pos we galan çülme ýaly garyndylar.

Bu hapaçylyklar matanyň çyglylygyna düýpli täsir edýär we matanyň boýalmagyna we tamamlanmagyna päsgel berýär, şonuň üçin olar esasy hökmünde natriý gidroksid we kömekçi hökmünde surfaktantlar bilen süpüriji ulgamda aýrylmalydyr.

(2) Agartmak

Gaýnadylandan soň, tebigy we emeli garyndylaryň köpüsimataaýrylýar, ýöne agardylan we açyk reňkli matalar üçin agartmak hem zerurdyr. Bu, agartmak işiniň esasy maksady hökmünde pigmenti aýyrmak, aklygyny ýokarlandyrmakdyr.

Himiki süýümde pigment ýok, gaýnadylandan soň örän ak bolýar we pagta süýümi arassalandan soň hem pigment galýar, aklygy pes bolýar, şonuň üçin agartmak esasan pagta süýümindäki tebigy hapaçylyklar üçin ulanylýar.

(3) Agartyjy

Oksidlenme görnüşi: natriý gipohlorit, wodorod peroksid we natriý hlorit we ş.m., esasan pagta süýüminde we garyşyk matalarda ulanylýar.

Azaldylan: NaHSO3 we ätiýaçlandyryş poroşogy we ş.m., esasan belok süýümli matalar üçin ulanylýar.

(4) Natriý gipohloritini agartmak:

Natriý gipohlorit agartmak esasan pagta matalaryny we pagta garyşyk matalaryny agartmak üçin ulanylýar, käwagt bolsa poliester pagta garyşyk matalaryny agartmak üçin hem ulanylýar. Şeýle-de bolsa, ony ýüpek we ýüň ýaly belok süýümlerini agartmak üçin ulanyp bolmaýar, sebäbi natriý gipohlorit belok süýümlerine zyýanly täsir edýär we süýümleri saraldýar we zaýalaýar. Agartmak prosesinde tebigy pigmentleriň ýok edilmeginden başga-da, pagta süýüminiň özi hem zaýalanyp biler, şonuň üçin daşky görnüşiniň hilini we içki hilini ýokarlandyrmak üçin agartmak prosesiniň şertlerini gözegçilikde saklamak zerurdyr.

Natriý gipohloritini öndürmek aňsat, bahasy arzan, natriý gipohloritini agartmak amaly amatly, enjamlar ýönekeý, ýöne natriý gipohloritini agartmak daşky gurşawy goramak üçin zyýanly bolany üçin, ol kem-kemden wodorod peroksidi bilen çalşyrylýar.

(5) H2O2 wodorod peroksidini agartmak:

Wodorod peroksidi, şeýle hem wodorod peroksidi diýlip atlandyrylýar, H2O2 molekulýar formulasyna eýedir. Wodorod peroksidini agartmak kislorody agartmak diýlip atlandyrylýar. Wodorod peroksidiniň ergininiň durnuklylygy aşgarly şertlerde örän pesdir. Netijede, senagat wodorod peroksidi gowşak kislotalydyr.

Wodorod peroksid bilen agardylan mata gowy ak reňke, arassa reňke eýedir we saklananda sary reňke öwrülmeýär. Ol pagta matalaryny agartmakda giňden ulanylýar. Kislorod agartmak hlor agartmakdan has gowy uýgunlaşmaga eýedir, ýöne wodorod peroksid natriý gipohloritinden has ýokarydyr we kislorod agartmak üçin polatdan ýasalan enjamlar gerek, energiýa sarp edilişi has ýokary we bahasy hlor agartmakdan has ýokarydyr.

Häzirki wagtda açyk giňlikdäki bug bilen agartmak usuly çaphana we boýag zawodlarynda has köp ulanylýar. Bu usul ýokary derejeli dowamlylyk, awtomatlaşdyrma we önümçilik netijeliligi, ýönekeý proses akymy bilen tapawutlanýar we daşky gurşawyň hapalanmagyna sebäp bolmaýar.

5. Merserleşdirilen (pagta mata)

Belli bir dartgynlylyk ýagdaýyndaky dokma önümleri, konsentrirlenen kaustik sodanyň kömegi bilen we zerur ölçegleri saklap, ýüpek ýaly ýalpyldawuklyk alyp bilýär, bu proses merserizasiýa diýlip atlandyrylýar.

(1) Merserleşdirmegiň maksady:

A. Süýümiň şişmegi sebäpli matanyň ýüzüniň ýalpyldawuklygyny we duýgusyny gowulaşdyryň, süýümiň ýerleşişi has tertipli bolýar we ýagtylygyň şöhlelenmegi has tertipli bolýar, şeýdip ýalpyldawuklygy gowulaşdyrýar.
B. Merserizasiýa edilenden soň reňkiň boýalmagynyň tizligini ýokarlandyrýar, süýüm zolagy kiçelýär, amorf meýdan artýar we boýaglaryň süýümlere girmeginiň ähtimallygy ýokary bolýar, merserizirlenen pagta süýümine garanyňda reňkiň tizligi 20% ýokarlanýar we parlaklyk gowulanýar, şol bir wagtyň özünde ölü öň örtügiň güýjüni ýokarlandyrýar.
C. Ölçeg durnuklylygyny ýokarlandyrmak üçin merserizasiýa dizaýn täsirini tamamlady, halat gyrymlaryny aradan aýyryp biler, ýarym-ýarym önümleri boýamagyň we çap etmegiň hil talaplaryna has köp laýyk gelip biler. Iň esasy zat, merserizasiýadan soň matanyň giňelme deformasiýasynyň durnuklylygy ep-esli gowulaşdy, şeýlelik bilen matanyň kiçelme tizligi ep-esli azaldy.

6. Arassalamak, öňünden kiçeltmek (himiki süýümli mata)

Öňünden kiçeldilen arassalamagyň maksady, esasan, dokma saklananda we daşalanda matanyň (süýümiň) üstüne siňen ýagy, çümdürilen garyndyny we hapaçylygy aýyrmakdyr, şol bir wagtyň özünde, süýümdäki käbir oligomerler hem ýokary temperaturada kiçeldilip bilner. Çal mata alkali mukdary ýetmezden öň kiçeldilmeli we esasan olein we kaustik soda ýaly goşundylar goşulmaly. Himiki süýüm matasynyň öňünden işlenilmegi ýokary temperaturada we ýokary basyşly boýag maşynynda amala aşyrylýar.

7.Şel reduksiýasy (himiki süýümli mata)

(1) Şeriniň azaldylmagynyň prinsipi we täsiri

Alkali reduksasiýa etmek poliester matalaryny ýokary temperaturada we konsentrirlenen ýakyjy eritginde işläp bejermek prosesidir. Poliester süýümi gidrolizlenýär we natriý gidroksidiniň suw ergininde süýümiň ýüzünde poliester molekulýar zynjyrynyň efir baglanyşygy arkaly bölünýär we dürli polimerleşme derejelerine eýe bolan gidroliz önümleri üznüksiz emele gelýär we ahyrsoňy suwda ereýän natriý tereftalat we etilen glikol emele gelýär. Alkali reduksasiýa enjamlary, esasan, daşgyn boýag maşynyny, üznüksiz reduksasiýa maşynyny, daşgyn boýag maşynyndan başga üç görnüşli aralyk reduksasiýa maşynyny öz içine alýar; üznüksiz we aralyk reduksasiýa maşynlary galan eritgi gaýtadan işläp bilýär. Käbir alkali reduksasiýa önümleri üçin çal matalaryň daşky görnüşiniň we ölçeginiň durnuklylygyny üpjün etmek üçin öňünden kesgitlenen prosesi goşmak we soňra boýag prosesine girmek zerurdyr.