1. Näme üçin şeýle edýärketensowuk duýýarmyň?
Keten mata sowuk degmek bilen häsiýetlenýär, terlemegiň mukdaryny azaldyp bilýär, yssy günlerde arassa pagta geýilýär, ter keten matadan 1,5 esse köp. Eger daş-töweregiňizde keten mata bolsa we ony eliňizde örtüp goýsaňyz, eliňizdäki keten mata hemişe sowuk we gyzmaýandygyny görersiňiz. Pagta matadan geýip görüň. Birnäçe wagtdan soň gyzar.
Ketentomusda geýmek üçin sowuk, sebäbi ol iň gigroskopik we gigroskopik tebigy süýümdir.
Zygyr ösümlikleriň bir görnüşidir, zygyryň ýüzlerçe görnüşi bar, dokma senagatynda zygyr süýümi ulanylýar, sowuk howa şertlerinde ösýär, taýajyň diametri inçe, ekilýän dykyz, beýikligi adatça 1 ~ 1,2 metr, taýajyň diametri adatça 1 ~ 2 sm aralygynda bolýar.
30-40 günlük ösüş siklinde zygyr, her 1 kg zygyr ösüşi 470 kg suw üpjün edýär, şonuň üçin zygyr tebigy ýagdaýda güýçli çyglylygy siňdirmek we suw daşamak ukybyna eýedir.
Elektron mikroskopynyň aşagynda zygyr süýümi boş bambuga meňzeýär, zygyr süýüminiň bu boş gurluşy uly aýratyn ýüz meýdanyna eýedir, şonuň üçin zygyr süýümi güýçli gigroskopik we gigroskopik häsiýetlere eýedir. Zygyr öz agramynyň 20 essesine çenli suwy siňdirip bilýär, zygyr öz agramynyň 20% suwuny siňdirip bilýär we şol bir wagtyň özünde guraklyk duýgusyny saklap bilýär.
Tomusda keten eşiklerini ýa-da ýatylýan keten örtüklerini geýmek deri bilen degende kapillýar hadysany döredýär, adamyň ter we suw bugy keten süýümleri tarapyndan çalt siňdirilýär we geçirilýär, bu bolsa adam bedeniniň temperaturasynyň peselmegini duýmagyna we deriniň gurak galmagyna sebäp bolýar. Şonuň üçin zygyr sowuk duýulýar.
2. Näme üçin keten matalarynda statik elektrik ýok?
Zygyr, kenewer, zygyr we beýleki kenewer süýümlerinde statik elektrik ýok diýen ýaly. Zygyryň umumy çyglylygy (muny ýönekeýje zygyr süýümlerinde suwuň mukdary hökmünde düşünip bolýar) 12% -e deňdir, bu bolsa tebigy ösümlik süýümlerinde deňeşdirme boýunça ýokarydyr. Zygyryň boş gurluşy bilen birlikde, ol güýçli gigroskopik häsiýete eýedir, şonuň üçin zygyr süýüminiň oňyn we negatiw zarýad deňagramlylygy statik elektrik öndürmeýär.
Statik elektrik öndürmezligiň artykmaçlygy, keten eşikleriň statik elektrik sebäpli ýakynlaşmazlygydyr we gündelik durmuşda tozany we beýleki mikroorganizmleri özüne siňdirmek aňsat däl. Şonuň üçin, eşiklerden başga-da, keten mata ajaýyp öý dokma matadyr, ýorgan-düşek, perde ýa-da diwan örtükleri ýaly uzak wagtlap arassa saklanyp bilner we arassalamak ýygylygyny azaldyp bilner. Adaty matalarda esasy zerurlyk statik elektrikiň öňüni netijeli alyp bilýän 10% keten matasyny goşmakdyr.
3. Näme üçin keten matasy ultrafiolet şöhlelerinden goranmak üçin gowy?
(1) UV-şüwäni siňdirýän gemisellýuloza saklaýan zygyr süýümi.
(2) Zygyr süýüminiň ýüzi tebigy ýalpyldawuga eýedir we biraz ýagtylygy yzyna serpikdirip bilýär.
Dokma senagaty ösümlik süýümlerinde sellýuloza mätäç. Zygyr pagtadan tapawutlanýar, sebäbi pagta miwe bolup, onuň esasy bölegi az sanly garyndylary bolan sellýulozadyr.
Beýleki tarapdan, zygyr süýümi zygyryň sapagyndan alynýan süýümdir. Birnäçe gaýtadan işlemek arkaly zygyr süýüminiň kiçi bir bölegini alyp bolýar. Bir gektar (100 gektar) ýerden 6000 kilogram zygyr çig malyny öndürip bolýar, kenep çöpüni ezip, 500 kilogram gysga zygyr, 300 kilogram gysga zygyr we 600 kilogram uzyn zygyr süýümi öndürip bolýar.
Zygyr süýüminde sellýulozanyň mukdary diňe 70-80%, galan sagyzyň (linolenin simbiozy) mukdary bolsa:
(1) Gemisellýuloza: 8% ~ 11%
(2) Lignin: 0.8% ~ 7%
(3) Lipid mumy: 2% ~ 4%
(4) Pektin: 0.4% ~ 4.5%
(5) Azotly maddalar: 0.4% ~ 0.7%
(6) Kül mukdary: 0.5% ~ 3%
Aslynda, zygyr süýüminiň köp aýratynlyklary, mysal üçin, gödek duýgy, UV goragy, saç dökülmesi, şu kolloidlere baglydyr.
8% ~ 11% gemisellýuloza saklaýan zygyr süýümi, bu gemisellýuloza bölekleri örän çylşyrymly bolup, ksiloza, mannoza, galaktoza, arabinoza, ramnooza we beýleki kopolimerlerden ybarat, indi bu proses doly aýrylyp bilinmeýär. Şeýle-de bolsa, zygyryň ajaýyp UB goragyny berýän zat hem gemisellýulozanyň bolmagydyr.
4. Näme üçin käbir zygyrlar gödek, biraz tikenli we boýamak aňsat däl ýaly bolýar?
Sebäbi zygyr lignin saklaýar. Lignin zygyryň öýjük diwarynyň düzüm bölekleriniň biridir, esasan zygyryň göwdesiniň ksilem we floem dokumalarynda bolýar we zygyrda goldaw beriji rol oýnaýar. Käbir mehaniki täsirlere çydamlylyk ukyby.
Zygyr süýümindäki lignin gaýtadan işlenenden soň doly aýrylyp bilinmeýär, degumdan soň lignin mukdary takmynan 2,5% ~ 5%, çig zygyr ýüplügine gaýtadan işlenenden soň bolsa lignin mukdary takmynan 2,88% bolýar we ýokary hilli inçe zygyryň iň az mukdaryny 1% aralygynda gözegçilikde saklap bolýar.
Zygyr lignini, gemisellýuloza, gysgaça aýdylanda, sellýulozanyň ähli komponentlerinden başga-da, umumylykda sagyz diýlip atlandyrylýar. Zygyr süýümleri, lignin sagyzyndan başga-da, zygyryň duýgusyna hem täsir edýär.
Hut şonuň üçin lignin we sakyzyň bardygy sebäpli zygyryň duýgusy gödek, döwülýän, deňeşdirme boýunça ýokary, pes elastiklikli we gyjyndyryjy bolýar.
Şeýle hem, zegir süýüminiň kristalligi ýokary, molekulýar gurluşy berk we durnukly, boýag goşundylary bilen ýok edilip bilinmeýär, şonuň üçin zegir süýümini boýamak aňsat däl we boýalandan soň reňkiň durnuklylygy deňeşdirme boýunça pes. Şonuň üçin köp keten matalary ketenden ýasalýar.
Eger ýasamak isleseňizketenBir tarapdan, has gowy boýamak gowy arassalamak üçin, iki gezek arassalamakdan soň inçe keten matalaryny boýamak has gowy bolar. Soňra konsentrirlenen kaustik soda ulanmak, zygyryň kristallaşmagyny ýok edýär, tebigy zygyryň kristallygy 70%, konsentrirlenen aşgar işlenişinden soň 50 ~ 60% -e çenli peseldilýär, şeýle hem zygyryň boýamak täsirini gowulandyryp biler. Gysgaça aýdylanda, eger siz ýagty reňkli keten matalaryna duş gelseňiz, ol ýokary hilli, ýokary hilli önümler bolmaly we bahasy arzan bolmaz.
5. Keten mata näme üçin aňsatlyk bilen gyrymsylaşýar?
(1) Gowy çydamly süýümiň deformasiýa we gyrymsylaşmasy aňsat däl. Pagta, modal we ýüň ýaly haýwan süýümleri burma süýüm gurluşly bolup, deformasiýa belli bir derejede çydamlylyga eýedir.
(2) Trikotaž matalaryň uly aralyk gurluşy bar we deformasiýanyň durnuklylygy örän güýçli.
Ýöne bu zygyr mata, "boş bambuk" polatdan ýasalan göni erkek gurluşly, lignin we beýleki kolloid maddalary hem öz içine alýar, şonuň üçin zygyr süýümi elastik däl, onuň deformasiýa çydamlylygy ýok. Zygyr mata hem esasan dokalýar we mata gurluşy elastikligi gaýtaryp bermeýär. Şonuň üçin zygyryň bükülmegi, dikeldip bolmaýan kiçijik taýajygy döwmek bilen deňdir.
Keten matalarda gyrymsylyklar bolýandygy sebäpli, aslynda, keten eşikleri geýeniňizde, pagtanyň, ýüňüň, ýüpegiň täsirini esas hökmünde kabul edip bolmaýar.
Ol keten matasynyň aýratynlyklary bilen dizaýn edilip, biçilmelidir, Ýewropa we Amerikanyň kostýum filmlerinde peýda bolýan geýimler esasan keten mata esaslanýar, filmi göreniňizde halaýan stiliňize üns berip bilersiňiz, köp keten geýimler henizem örän owadan görünýär.
Häzirki wagtda käbir ýokary hilli inçe keten matalary hem bar, iki gezek rezin arassalandy, lignin we rezin gözegçilik edildi, zeýtun süýümi pagta süýüminiň häsiýetlerine ýakynlaşdyryldy, soňra pagta, galyp we beýlekiler garyşdyrylyp trikotaž matalaryna öwrüldi, bu ýokary hilli keten mata esasan keten matalarynyň gyrymsylyk meselesini çözýär, ýöne bu görnüşli önümler henizem örän az, bahasy kaşmir we ýüpekden gymmat, häzirki wagtda esasy akym däl, geljekde meşhur bolmagyna garaşylýar.
6. Näme üçin käbir zygyrlar aňsatlyk bilen dökülýär we ýumrulýar?
Sebäbi zygyr süýümleri gaty gysga. Mata süýümi, diňe inçe we uzyn, inçe, ýokary hilli ýüplükleri egrip bilýär, ýokary hilli ýüplükleri az tüýli edýär we tüýleri örmek aňsat däl.
Adaty zygyr süýümi çygly egirme usulyny ulanýar, zygyr süýümi takmynan 20 mm uzynlykda kesilýär, pagta, ýüň, mahmal we ş.m. bolsa, adatça, takmynan 30 mm bolýar, zygyr süýümi bilen deňeşdirilende, ol gaty gysga we saçlary aňsatlyk bilen örýär. Zygyr süýüminde hem 16 mm gysga süýüm bar we elbetde, tüýjümek has çynlakaýdyr.
Bu prosesiň ösmegi bilen, häzirki wagtda pagta kenep süýümi (zygyr pagta), şeýle hem inçe zygyr hem peýda bolýar. Zygyr süýüminiň ikinji gezek arassalaýyş prosesi pagtanyň, ýüňüň we kaşmiriň häsiýetlerine ýakyn bolan 30 ~ 40 mm süýüme gaýtadan işlenip, garyşdyrylyp we örülip bilner. Şonuň üçin zygyr bilen zygyryň arasynda hilde we bahada uly tapawut bar.
7. Zygyr ýagy zygyrdan alynýarmy?
Zygyryň bir görnüşi däl, zygyr bir ösümlikdir, ulanylyşyna görä bölünen ýüzlerçe zygyr görnüşi bar:
(1) Dokma süýümli zygyr: sowuk zonada ösýär
(2) Ýag üçin zygyr: tropiki ýerlerde ösýär
(3) Ýag we zygyr süýümi: mylaýym we subtropiki zolaklarda ösýär
Biziň ýurdumyzda zygyr süýümi "zygyr", ýag we süýüm bilen ýag "zygyr" diýlip atlandyrylýar, zygyr tohumy zygyr ýagyny öndürip bilýär, bu ýagy zygyr tohumy ýagy hökmünde hem atlandyrylýar. Zygyr ýagy dünýäde zygyr öndürýän ikinji uly sebit bolup, önümçiligi boýunça diňe Kanadadan soň ikinji orunda durýar, zygyr esasan Hytaýyň demirgazyk-günbatarynda ösdürilýär, iň ýokary önümçiligi bolsa Içki Mongoliýada.
Süýümli keten we ýagly keten matalaryň ikisi hem keten mata dokamak, keten eşiklerini we bize gerek bolan keten düşeklerini ýasamak üçin çig maldyr. Olaryň arasynda sowuk sebitde ekilen zygyr süýümi has gowy hasyl berýär we esasy öndürýän ýerler: Fransiýa, Niderlandlar, Belgiýa we Hytaýyň Heilongjiang sebiti, bu sebitlerde dokma zygyrynyň önümçiligi umumy dünýä zygyr önümçiliginiň takmynan 10% -ni düzýär. Şonuň üçin dünýäde ösdürilip ýetişdirilýän zygyr henizem esasan nebit öndürýär we iýmek geýmekden has möhümdir.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 26-njy sentýabry
